2. De geest in onbalans

Kan een actie gericht op God direct worden ontrafeld en wat is een geestelijke actie? Het begrijpen van een actie lijkt op het eerste gezicht een kwestie die weerlegd zou moeten worden. Het geloof zou een vaststaand begrip moeten hebben, maar menselijk gezien is dit nauwelijks mogelijk. Het geestelijke overstijgt het puur menselijke en kan zich slechts in relatie tot de mens ontvouwen. Er zijn genoeg mensen die niet geloven en ondanks het ongeloof de zoektocht aangaan. De Heilige Geest vertegenwoordigt het Goddelijke en zou deze ruimte om te ontdekken moeten kunnen bieden. Vanuit het menselijk perspectief kan een ruimte ontstaan waarin het geloof onderzocht kan worden, niet volgens de conventies van het normale, maar op een manier die de mens vrijheid biedt. Het onderzoek ernaar is afhankelijk van het leven waarin de mens zich bevindt. Door het niet of moeilijk te begrijpen van het geestelijke is er ruimte nodig om op ieder vlak deze uitdaging aan te mogen gaan waarbij het turbulente leven ook meegenomen kan worden. De mens is niet Goddelijk, dus blijft het leven turbulent. Hier ontstaat een subtiel spanningsveld tussen de persoonlijkheid van de mens en de kennis van de geest, maar ook tussen het persoonlijk geloof en dat van de ander.

Een geestelijke vrije actie is daarmee geen abstract gegeven, maar een levendige beweging die de mens in zijn volle kwetsbaarheid bereikt. Zij is tegelijk ongrijpbaar en tastbaar, omdat zij worstelt binnen ongrijpbare situaties.

2.1 Een onopgeloste puzzel

Voor het menselijke oog lijkt het zoeken naar God een intellectuele puzzel met een morele opdracht, iets dat opgelost moet worden. Geestelijkheid laat zich echter niet dwingen en vangen in bewijsvoering of logica. Wie zich tot het geloof wendt, ontdekt dat de beweging van de geest vanuit een ander verlangen, een innerlijke betrokkenheid ontstaat. De mens gaat door de vele vragen die er altijd zijn zelf anticiperen op een ingevulde waarheid. Het gaat om een stap in de richting van iets dat zich voltrekt in het verborgene, waar het zichtbare opzij wordt gezet. Om dit te ervaren is de volledige mens nodig, met alles wat het menszijn omvat, ook de keuze tot ongeloof en de keuze van onkunde. Geestelijke vrijheid speelt hierbij een cruciale rol: de persoonlijkheid van de mens doorloopt een proces in het leven waarin het opeisen van antwoorden onderdeel wordt van een groter geheel. Wanneer deze vrijheid wordt ingeperkt door menselijke begrenzingen, ontstaan tekortkomingen die het geestelijke proces afstandelijk maken. Deze tekortkomingen krijgen termen opgelegd zoals zonden, geen wil, geen kracht en geen moed, met uiteindelijk de straf van het niet navolgen van Gods ‘wil’. Het kan een verlangen beperken om in contact te treden met iets dat groter is dan het eigen ik, om begrenzingen los te kunnen laten.

Zo blijkt de onopgeloste puzzel niet het tekort van de mens te moeten tonen, maar zou ruimte moeten geven om de werkelijkheid te onderzoeken die het verstand en het verhaa overstijgt.

2.2 Het geestelijke laat zich niet veranderen

Het geestelijke laat zich niet veranderen in structuren of conventies, zoals het alledaagse leven dat vaak vereist. Het vinden van de geest is daarom van een andere orde. Er is geen ruimte voor het veranderen van het geestelijke zelf, wel voor de manier waarop de mens ermee in relatie wil komen. Afstemming kan gezocht worden, maar niet door verplichtingen op te leggen. De Heilige Geest is niet alleen menselijk en kan zich buiten onze zintuiglijke waarnemingen bevinden, maar het geestelijke doet het menselijk bestaan niet teniet. Door deze vrijheid kan afhankelijkheid bestaan, naast autonomie, waardoor er een gezond spanningsveld ontstaat waarin de zoektocht naar God het hart van het geestelijke leven vormt. Ervaringen en onwetendheid doen ertoe, niet om iets te moeten geloven, maar om vrij te mogen handelen. De persoonlijke mens blijft hierbij volledig betrokken, onafhankelijk en ontvankelijk, zonder dat een ideaal of een bestaansvoorwaarde wordt opgelegd en tenietgedaan wordt. Hiermee wordt duidelijk dat het geestelijke geen bezit is, maar een uitnodiging: geen bezit dat men kan vasthouden, maar een werkelijkheid die zich telkens opnieuw openbaart in vrijheid.

2.3 De geest in onbalans

Geestelijk willen zijn in de zoektocht naar God is nooit zonder risico. Het verlangen naar waarheid kan doorschieten, de behoefte om zeker te weten hoe en waarom God handelt, kan leiden tot beperking van het eigen leven. Geestelijkheid, in al haar Goddelijkheid, blijft uitdagend en flexibel; ze kent geen vaste overtuigingen. Toch kiest de mens ervoor te geloven, vaak vanuit de behoefte aan een houvast binnen het leven. Wie God zoekt, moet bereid zijn Hem te missen, en wie Hem vindt, ontdekt dat dit niet het einde is, maar het begin. In deze zoektocht ervaart de mens de vrijheid van het leven, de beweging en ontdekking vormen de kern van de geestelijke ervaring. Puur en alleen omdat verwachten geen straf is, het brengt waarheid en enthousiasme door te mogen dromen en te verwachten.

Juist dit spanningsveld maakt geloof tot een oefening in vrijheid, het weigert zich te laten dwingen tot zekerheid, maar nodigt uit tot een voortdurende heroriëntatie op God en op de mens zelf.

2.4 Een Goddelijke keus

Het vermogen tot een geestelijke ervaring is niet voorbehouden aan alleen gelovigen. Ook wie ongelovig is, draagt het in zich. Het vereist geen titel, het behoort tot het mens-zijn zelf. Ieder mens kan afstemmen op een diepere werkelijkheid, of ervoor kiezen die te negeren. Deze menselijke keus is een vorm van verlangen, vrijheid en onzekerheid. Wie we zijn en wat we doen, is gevormd door een combinatie van onze wil en de omstandigheden waarin we leven. In de zoektocht naar God wordt deze vrijheid een spiegel van het innerlijk, een kans om te ontdekken, te ervaren en te groeien zonder dat iemand anders de uitkomst kan bepalen. Het verlangen, de vragen en de complexiteit van het bestaan mogen obstakels zijn, met essentiële ingrediënten als gevolg van omstandigheden.

Een geestelijke ervaring is daarom niet slechts alleen een moment van een openbaring, maar een proces, niet alleen afhankelijk van een onveranderde keus.